Biến Trở Là Gì? Ký Hiệu Biến Trở - Biến Trở Tiếng Anh Là Gì

Biến trở là gì – đây là linh kiện điện tử quan trọng thường gặp trong mạch điện, dùng để thay đổi giá trị điện trở theo nhu cầu. Nhờ khả năng điều chỉnh linh hoạt, biến trở được ứng dụng rộng rãi trong điều khiển âm lượng, độ sáng, tốc độ motor và nhiều thiết bị điện tử khác. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu chi tiết về biến trở là gì, biến trở 2 chân, biến trở 3 chân, ký hiệu cũng như ứng dụng thực tế.

Nội Dung Chính

Biến trở là gì?

Biến trở (tiếng Anh: Variable Resistor) là điện trở có thể thay đổi giá trị theo ý muốn. Khi điều chỉnh núm xoay hoặc cần gạt, giá trị điện trở thay đổi, từ đó kiểm soát dòng điện và điện áp trong mạch.

Trong thực tế, biến trở thường được gọi bằng ba tên khác nhau. Trong tiếng Việt thì gần như chỉ phân biệt bằng số chân, hình dáng và tổng trở.

🔹 Biến trở tiếng Anh là gì?

Variable Resistor: gọi chung là biến trở.
Potentiometer (POT): thường chỉ loại biến trở 3 chân, dùng để chia điện áp.
Rheostat: thường chỉ biến trở 2 chân, dùng để điều chỉnh dòng điện.

🔹 Ký hiệu biến trở

Ký hiệu theo chuẩn mạch điện:
- Một điện trở (hình chữ nhật hoặc hình răng cưa) có thêm mũi tên chéo → thể hiện khả năng thay đổi.
- Nếu là biến trở 3 chân: vẽ thêm chân giữa đi ra.
Trong sơ đồ, thường ký hiệu là VR (Variable Resistor) hoặc POT.

🔹 Cấu tạo:

Gồm một điện trở cố định (dạng dây quấn hoặc than chì).
Một cần gạt hoặc núm xoay (gọi là con chạy) tiếp xúc với điện trở để thay đổi chiều dài dòng điện đi qua.

🔹 Nguyên lý hoạt động:

Khi bạn xoay hoặc trượt con chạy, chiều dài dây dẫn mà dòng điện đi qua thay đổi → giá trị điện trở thay đổi.
Điện trở càng lớn thì dòng điện đi qua càng nhỏ và ngược lại (theo định luật Ohm: I=U/RI = U / RI=U/R).

Có nghĩa rằng: giá trị điện trở giữa A và C luôn cố định. Giá trị của A và C sẽ bằng tổng trở A và B và B và C.

🔹 Ứng dụng:

Điều chỉnh âm lượng loa (núm vặn volume).
Chỉnh độ sáng của đèn.
Dùng trong mạch đo lường, cảm biến.
Điều chỉnh tốc độ động cơ điện nhỏ.

👉 Nói ngắn gọn: Biến trở là điện trở có thể thay đổi giá trị, dùng để điều chỉnh dòng điện hoặc điện áp trong mạch.

Biến trở 3 chân hay có mấy chân

1. Biến trở 2 chân (Rheostat)

Thực chất là biến trở 3 chân nhưng chỉ dùng 1 chân cố định + 1 chân con chạy.
Nguyên lý: thay đổi giá trị điện trở nối tiếp → điều chỉnh dòng điện chạy qua mạch.
Ứng dụng: giảm dòng điện, điều chỉnh tốc độ motor, quạt điện trở công suất lớn.

👉 Đặc điểm: đơn giản, chủ yếu để điều chỉnh dòng điện.

2. Biến trở 3 chân

Có 3 chân gồm 2 chân ở hai đầu dải điện trở + 1 chân con chạy ở giữa.
Nguyên lý: khi xoay con chạy, điện áp tại chân giữa thay đổi từ giá trị gần bằng chân 1 → gần bằng chân 3.
Ứng dụng: chia điện áp, điều chỉnh âm lượng, độ sáng, tín hiệu điện tử.

👉 Đặc điểm: dùng như chiết áp (Voltage Divider).

3. Biến trở 4 chân là gì?

Thực chất là biến trở 3 chân (Potentiometer) nhưng có thêm 1 chân phụ.
Chân phụ này thường là:
- Chân nối mass (GND) để giảm nhiễu.
- Hoặc chân công tắc (switch) tích hợp ngay trong biến trở → khi vặn hết về một phía sẽ tắt/mở mạch điện (giống núm volume có công tắc on/off).

Nguyên lý: Khi xoay trục, con chạy di chuyển trên dải điện trở, làm thay đổi giá trị điện áp lấy ra ở chân 2 (giữa 1–3).

Chân thứ 4 tùy thiết kế mà có 2 loại nguyên lý:

Chân công tắc (Switch):

Khi xoay hết sang một phía (thường là trái), công tắc cơ học bên trong sẽ ngắt mạch.
Vừa có chức năng biến trở, vừa hoạt động như công tắc ON/OFF.

Chân nối mass (GND / Shield):

Dùng để nối xuống mass hoặc vỏ kim loại.
Tác dụng: giảm nhiễu, chống nhiễu xung quanh, ổn định tín hiệu.

Ứng dụng: điều chỉnh âm thanh, thiết bị dân dụng, tốc độ quạt hoặc chống nhiễu trong mạch khuếch đại.

👉Đặc điểm: Nếu có switch → chỉnh + bật/tắt mạch. Nếu có mass → giảm nhiễu, ổn định tín hiệu.

4.Biến trở 6 chân (Dual Potentiometer / Biến trở kép)

Thực chất là 2 biến trở 3 chân được ghép chung trong một thân.
Có 6 chân (mỗi bên 3 chân riêng biệt).
Khi xoay trục, cả 2 biến trở thay đổi đồng thời nhưng độc lập.
Ứng dụng: thường thấy trong mạch âm thanh stereo (loa 2 kênh trái – phải). Một núm vặn duy nhất có thể điều chỉnh đồng thời cả 2 kênh.

👉 Đặc điểm: dùng khi cần điều chỉnh đồng bộ 2 tín hiệu cùng lúc (ví dụ âm lượng kênh trái và phải).

🔑 Tóm gọn: